
In het kort: Otto Wichterle (1913–1998) was een Tsjechische scheikundige die wordt gezien als de uitvinder van de zachte contactlens. Samen met Drahoslav Lím ontwikkelde hij eind jaren vijftig het materiaal hydrogel (pHEMA), dat water opneemt en zacht en flexibel wordt. Met Kerstmis 1961 maakte hij thuis de eerste zachte lenzen, met een zelfgebouwde machine van het Merkur-speelgoed van zijn zoon.
Otto Wichterle (1913–1998)
Otto Wichterle werd op 27 oktober 1913 geboren in Prostějov, in Moravië, toen nog onderdeel van Oostenrijk-Hongarije (nu Tsjechië). Zijn vader was mede-eigenaar van een fabriek voor landbouwmachines, maar Otto koos voor de scheikunde.
Hij studeerde scheikunde in Praag, studeerde in 1936 af en promoveerde in 1939. Als onderzoeker specialiseerde hij zich in kunststoffen (polymeren), en dat zou later van onschatbare waarde blijken voor de oogzorg.
Wichterles onafhankelijke opvattingen botsten met het communistische regime. In 1958 verloor hij zijn functie aan de universiteit, en na de Praagse Lente van 1968 ook zijn leidende positie aan het instituut waar hij werkte. Daardoor deed hij een deel van zijn onderzoek thuis, samen met zijn vrouw Lída, een arts.
Na de Fluwelen Revolutie van 1989 werd Wichterle gekozen tot voorzitter van de Tsjechoslowaakse Academie van Wetenschappen. Hij overleed op 18 augustus 1998, op 84-jarige leeftijd, in Stražisko, niet ver van zijn geboorteplaats.
Wichterles bijdrage aan de oogzorg: de zachte contactlens
- Hydrogel (pHEMA): samen met zijn collega Drahoslav Lím ontwikkelde Wichterle een nieuw materiaal: polyhydroxyethylmethacrylaat, kortweg pHEMA. Dit doorzichtige materiaal kan ongeveer 40% water opnemen en wordt daardoor zacht en flexibel. In 1960 publiceerden Wichterle en Lím hun vinding in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.
- Een lens van speelgoed: om lenzen van dit materiaal te kunnen maken, bouwde Wichterle met Kerstmis 1961 een machine van het Merkur-bouwspeelgoed van zijn zoon en een fietsdynamo. Hij liet vloeibaar materiaal ronddraaien in een vormpje, zodat het uitharde tot een lens. Dit heet spincasting.
- Massaproductie: met deze methode kon hij zachte lenzen in grote aantallen maken, in de juiste kromming voor het oog.
Van Wichterle tot de lenzen van nu
De rechten op de uitvinding werden door de Tsjechoslowaakse staat verkocht aan een Amerikaans bedrijf. Via Bausch & Lomb kwam in 1971 de eerste zachte contactlens op de Amerikaanse markt: de Soflens. Wichterle zelf heeft er nauwelijks aan verdiend. De naam leeft nog steeds voort in de SofLens-lenzen van Bausch & Lomb.
Bijna alle zachte lenzen die vandaag worden gedragen, bouwen voort op Wichterles werk. Veel lenzen zijn nog steeds van hydrogel, en sinds eind jaren negentig zijn er ook lenzen van siliconenhydrogel, die nog meer zuurstof doorlaten. Lees meer over hydrogel en siliconenhydrogel, of bekijk onze daglenzen en maandlenzen.
Andere bekende prestaties
- Hij had honderden patenten en publicaties op zijn naam.
- Hij was de eerste gekozen voorzitter van de Tsjechoslowaakse Academie van Wetenschappen na de Fluwelen Revolutie.
- De planetoïde 3899 Wichterle is naar hem vernoemd.
- Op 27 oktober 2021, zijn 108e verjaardag, eerde Google hem met een Google Doodle.
- Hij ontving eredoctoraten, onder andere van het Polytechnic Institute of Brooklyn en de University of Illinois.
Tot slot
Otto Wichterle wordt gezien als de uitvinder van de zachte contactlens zoals we die nu kennen. Zonder zijn experiment aan de keukentafel zouden contactlenzen er heel anders uitzien. Wat begon met glazen schaaltjes van Adolf Fick, werd dankzij Wichterle een dunne, zachte lens die miljoenen mensen elke dag dragen.
Meer belangrijke figuren in de oogzorg
- Isaac Newton (1642–1727): licht en kleur
- Jacques Daviel (1693–1762): de eerste moderne staaroperatie
- Thomas Young (1773–1829): kleurenzien en astigmatisme
- John Herschel (1792–1871): het idee van een lens op het oog
- Adolf Fick (1852–1937): de eerste contactlens
- José Ignacio Barraquer (1916–1998): refractieve chirurgie
- Otto Wichterle (1913–1998): de zachte contactlens
- Drahoslav Lím (1925–2003): het hydrogel materiaal
